Simge
New member
diyebilir.
Ve açıkçası bunu söylemek de gayet insani.
Çünkü bazen pirincin taşını ayıklamak için cımbız gerekir, bazen de önce birinin “Bu gerçekten can sıkıcı bir durum” demesi gerekir.
Deyimin Asıl Gücü: Problemi Küçümsemeden Mizah Yapmak
Bence deyimleri değerli yapan özelliklerden biri de bu.
Bir problem yaşadığımızda doğrudan “Bu çok karmaşık ve çözülmesi zor bir durum” demek oldukça resmi kalıyor.
Ama:
“Ayıkla pirincin taşını.”
dediğiniz anda ortama hafif bir mizah geliyor.
Sanki problem hâlâ orada ama artık onunla biraz dalga geçebiliyorsunuz.
Bu, günlük iletişimde önemli bir şey.
Çünkü mizah bazen sorunu ortadan kaldırmaz; fakat sorunun üzerimizdeki ağırlığını azaltabilir.
Düşünün:
“Toplantıdaki herkes birbirini yanlış anlamış, müşteri başka bir şey istemiş, bizim ekip başka bir şey hazırlamış.”
Bu cümle moral bozucu.
“Ayıkla pirincin taşını şimdi.”
dediğinizde ise herkes durumun vahametini anlıyor ama bir yandan da gülüyor.
Sonra biri bilgisayarını açıyor.
Diğeri kahvesini alıyor.
Üçüncüsü:
“Ben taşları bulurum ama pirinci kim pişirecek?”
diyor.
İşte forum sohbetlerinin doğal hâli tam da budur.
Gerçekten Her Karmaşık İş İçin Kullanılır mı?
Burada küçük ama önemli bir ayrıntı var.
Bu deyim, yalnızca “zor iş” anlamına gelmez.
Bir işin zor olması başka şeydir, karışık olması başka şey.
Örneğin 500 sayfalık bir kitabı okumak zor olabilir ama ortada mutlaka “pirincin taşı” durumu yoktur.
Çünkü iş zor olsa da düzenlidir.
Ama 500 sayfalık raporda sayfalar birbirine girmiş, bazı bilgiler yanlış, tarihler tutmuyor, kaynakların bir kısmı eksik ve kim neyi değiştirdi belli değilse...
İşte o zaman pirincin taşı ortaya çıkar.
Yani deyimde yalnızca emek değil, ayıklama ve ayrıştırma fikri de bulunur.
Bir akademik çalışmada da deyim, karışık ve içinden çıkılması güç bir olayla karşılaşma bağlamında değerlendirilmiştir. Erciyes Üniversitesi Abis Dosyaları
“Ayıkla Pirincin Taşını” ile “Pirincin Taşını Ayıklamak” Aynı mı?
Günlük kullanımda iki biçime de rastlamak mümkün.
“Pirincin taşını ayıklamak” daha çok eylemi anlatır:
“Bu dosyalarla uğraşırken pirincin taşını ayıklıyoruz.”
“Ayıkla pirincin taşını!” ise daha ünlemli ve ironik bir kullanımdır:
“Üç kişi aynı anda başka tarih vermiş. Ayıkla pirincin taşını!”
Her iki kullanımın temelinde aynı mecaz bulunur.
Asıl fikir, karmaşıklaşmış bir durumun içindeki sorunları tek tek belirlemek ve düzeltmeye çalışmaktır. Çeşitli sözlük kaynaklarında da ifade bu anlam çevresinde açıklanmaktadır. deyimlerimiz.com+1
Peki Bu Deyimin Kökeni Gerçekten Çok Eski mi?
Burada internette dolaşan bazı anlatılara karşı dikkatli olmak gerekiyor.
Deyimin geçmişine ilişkin çeşitli hikâyeler anlatılıyor. Özellikle Osmanlı dönemine, savaşlara ve farklı tarihî olaylara bağlanan popüler anlatılar bulunuyor. Ancak bu tür hikâyelerin her birini kesin tarihsel gerçek gibi kabul etmek doğru olmaz.
Elde daha sağlam olan şey, deyimin kullanımının tarihî metinlerde de görülmesi.
Örneğin Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın eserlerinde “pirincin taşını ayıklamak” ifadesinin kullanıldığı görülüyor. Bu, deyimin edebî dildeki kullanımının oldukça eski olduğunu göstermesi açısından değerli bir örnek. Türk Dil Kurumu+1
Burada güzel olan şu:
Bir deyimin hikâyesini illa fantastik bir tarih anlatısına dönüştürmemize gerek yok.
Bazen en güzel köken hikâyesi zaten gündelik hayatın kendisidir.
Eskiden pirincin içinde taş bulunabiliyordu.
İnsanlar taşı ayıklıyordu.
Bu işlem sabır ve dikkat gerektiriyordu.
Sonra insan, hayatın karmaşık meselelerini anlatmak için aynı görüntüyü kullanmaya başladı.
Dil böyle büyüyor.
Bir mutfak işi, yüzyıllar sonra toplantı odasına giriyor.
Forumda Bu Deyimi Kullanırken Biraz Eğlenelim
Mesela şöyle bir forum konusu düşünün:
- “Arkadaşlar, ev arkadaşım faturaları düzenlememiş. Üç aylık elektrik faturası, internet faturası ve market fişleri aynı çekmecede.”
Bir kullanıcı:
- “Kolay, ayıkla pirincin taşını.”
Başka biri:
- “Önce pirinci bulalım. Çekmecede taş dışında her şey var.”
Bir başkası:
- “Ben olsam bütün çekmeceyi kapatır, yeni hayata başlardım.”
Dördüncü kullanıcı:
- “Sorunun kaynağı çekmece değil, çekmeceyi kullanan kişi.”
Beşinci:
- “Arkadaşlar siz fatura konuşuyordunuz, konu nasıl hayatın anlamına geldi?”
İşte deyimlerin forum kültüründe güzel çalışmasının nedeni bu.
Tek bir cümle hem durumu özetliyor hem de sohbetin mizah kapısını açıyor.
Sonuç: Pirinçte Taş Var Diye Pilavdan Vazgeçilmez
“Pirincin taşını ayıklamak” deyimdir. Atasözü değildir. Mecazlı biçimde, karışık, zor ve içinden çıkılması zahmetli bir işi düzeltmeye veya karmaşık bir durumun sorunlarını tek tek ayıklamaya çalışmayı anlatır. deyimlerimiz.com+1
Bence bu deyimi güzel yapan şey de tam burada saklı.
Hayat çoğu zaman tertemiz paketlenmiş pirinç gibi gelmiyor.
İçinden bazen taş çıkıyor.
Bazen bir tane.
Bazen beş tane.
Bazen de bütün paket taş gibi hissettiriyor.
Ama deyimin verdiği mesaj aslında karamsar değil. “Bitti, bu iş olmaz” demiyor.
Tam tersine:
“Tamam, iş karışmış. Şimdi tek tek bakalım.”
diyor.
Belki de olgunluk biraz budur.
Her şeyi aynı anda çözmeye çalışmak yerine, önce hangi taşın gerçekten taş olduğunu anlamak.
Kim bilir, belki de bazı tartışmalarda ilk yapılması gereken şey haklıyı bulmak değil, taşları pirinçten ayırmaktır.
Çünkü bazen mesele kimin haklı olduğu değildir.
Mesele, sofraya oturduğumuzda dişimize taş gelmemesidir.
Ve açıkçası hayatın bazı günlerinde bundan daha stratejik bir plan da gerekmiyor.
Ve açıkçası bunu söylemek de gayet insani.
Çünkü bazen pirincin taşını ayıklamak için cımbız gerekir, bazen de önce birinin “Bu gerçekten can sıkıcı bir durum” demesi gerekir.
Deyimin Asıl Gücü: Problemi Küçümsemeden Mizah Yapmak
Bence deyimleri değerli yapan özelliklerden biri de bu.
Bir problem yaşadığımızda doğrudan “Bu çok karmaşık ve çözülmesi zor bir durum” demek oldukça resmi kalıyor.
Ama:
“Ayıkla pirincin taşını.”
dediğiniz anda ortama hafif bir mizah geliyor.
Sanki problem hâlâ orada ama artık onunla biraz dalga geçebiliyorsunuz.
Bu, günlük iletişimde önemli bir şey.
Çünkü mizah bazen sorunu ortadan kaldırmaz; fakat sorunun üzerimizdeki ağırlığını azaltabilir.
Düşünün:
“Toplantıdaki herkes birbirini yanlış anlamış, müşteri başka bir şey istemiş, bizim ekip başka bir şey hazırlamış.”
Bu cümle moral bozucu.
“Ayıkla pirincin taşını şimdi.”
dediğinizde ise herkes durumun vahametini anlıyor ama bir yandan da gülüyor.
Sonra biri bilgisayarını açıyor.
Diğeri kahvesini alıyor.
Üçüncüsü:
“Ben taşları bulurum ama pirinci kim pişirecek?”
diyor.
İşte forum sohbetlerinin doğal hâli tam da budur.
Gerçekten Her Karmaşık İş İçin Kullanılır mı?
Burada küçük ama önemli bir ayrıntı var.
Bu deyim, yalnızca “zor iş” anlamına gelmez.
Bir işin zor olması başka şeydir, karışık olması başka şey.
Örneğin 500 sayfalık bir kitabı okumak zor olabilir ama ortada mutlaka “pirincin taşı” durumu yoktur.
Çünkü iş zor olsa da düzenlidir.
Ama 500 sayfalık raporda sayfalar birbirine girmiş, bazı bilgiler yanlış, tarihler tutmuyor, kaynakların bir kısmı eksik ve kim neyi değiştirdi belli değilse...
İşte o zaman pirincin taşı ortaya çıkar.
Yani deyimde yalnızca emek değil, ayıklama ve ayrıştırma fikri de bulunur.
Bir akademik çalışmada da deyim, karışık ve içinden çıkılması güç bir olayla karşılaşma bağlamında değerlendirilmiştir. Erciyes Üniversitesi Abis Dosyaları
“Ayıkla Pirincin Taşını” ile “Pirincin Taşını Ayıklamak” Aynı mı?
Günlük kullanımda iki biçime de rastlamak mümkün.
“Pirincin taşını ayıklamak” daha çok eylemi anlatır:
“Bu dosyalarla uğraşırken pirincin taşını ayıklıyoruz.”
“Ayıkla pirincin taşını!” ise daha ünlemli ve ironik bir kullanımdır:
“Üç kişi aynı anda başka tarih vermiş. Ayıkla pirincin taşını!”
Her iki kullanımın temelinde aynı mecaz bulunur.
Asıl fikir, karmaşıklaşmış bir durumun içindeki sorunları tek tek belirlemek ve düzeltmeye çalışmaktır. Çeşitli sözlük kaynaklarında da ifade bu anlam çevresinde açıklanmaktadır. deyimlerimiz.com+1
Peki Bu Deyimin Kökeni Gerçekten Çok Eski mi?
Burada internette dolaşan bazı anlatılara karşı dikkatli olmak gerekiyor.
Deyimin geçmişine ilişkin çeşitli hikâyeler anlatılıyor. Özellikle Osmanlı dönemine, savaşlara ve farklı tarihî olaylara bağlanan popüler anlatılar bulunuyor. Ancak bu tür hikâyelerin her birini kesin tarihsel gerçek gibi kabul etmek doğru olmaz.
Elde daha sağlam olan şey, deyimin kullanımının tarihî metinlerde de görülmesi.
Örneğin Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın eserlerinde “pirincin taşını ayıklamak” ifadesinin kullanıldığı görülüyor. Bu, deyimin edebî dildeki kullanımının oldukça eski olduğunu göstermesi açısından değerli bir örnek. Türk Dil Kurumu+1
Burada güzel olan şu:
Bir deyimin hikâyesini illa fantastik bir tarih anlatısına dönüştürmemize gerek yok.
Bazen en güzel köken hikâyesi zaten gündelik hayatın kendisidir.
Eskiden pirincin içinde taş bulunabiliyordu.
İnsanlar taşı ayıklıyordu.
Bu işlem sabır ve dikkat gerektiriyordu.
Sonra insan, hayatın karmaşık meselelerini anlatmak için aynı görüntüyü kullanmaya başladı.
Dil böyle büyüyor.
Bir mutfak işi, yüzyıllar sonra toplantı odasına giriyor.
Forumda Bu Deyimi Kullanırken Biraz Eğlenelim
Mesela şöyle bir forum konusu düşünün:
- “Arkadaşlar, ev arkadaşım faturaları düzenlememiş. Üç aylık elektrik faturası, internet faturası ve market fişleri aynı çekmecede.”
Bir kullanıcı:
- “Kolay, ayıkla pirincin taşını.”
Başka biri:
- “Önce pirinci bulalım. Çekmecede taş dışında her şey var.”
Bir başkası:
- “Ben olsam bütün çekmeceyi kapatır, yeni hayata başlardım.”
Dördüncü kullanıcı:
- “Sorunun kaynağı çekmece değil, çekmeceyi kullanan kişi.”
Beşinci:
- “Arkadaşlar siz fatura konuşuyordunuz, konu nasıl hayatın anlamına geldi?”
İşte deyimlerin forum kültüründe güzel çalışmasının nedeni bu.
Tek bir cümle hem durumu özetliyor hem de sohbetin mizah kapısını açıyor.
Sonuç: Pirinçte Taş Var Diye Pilavdan Vazgeçilmez
“Pirincin taşını ayıklamak” deyimdir. Atasözü değildir. Mecazlı biçimde, karışık, zor ve içinden çıkılması zahmetli bir işi düzeltmeye veya karmaşık bir durumun sorunlarını tek tek ayıklamaya çalışmayı anlatır. deyimlerimiz.com+1
Bence bu deyimi güzel yapan şey de tam burada saklı.
Hayat çoğu zaman tertemiz paketlenmiş pirinç gibi gelmiyor.
İçinden bazen taş çıkıyor.
Bazen bir tane.
Bazen beş tane.
Bazen de bütün paket taş gibi hissettiriyor.
Ama deyimin verdiği mesaj aslında karamsar değil. “Bitti, bu iş olmaz” demiyor.
Tam tersine:
“Tamam, iş karışmış. Şimdi tek tek bakalım.”
diyor.
Belki de olgunluk biraz budur.
Her şeyi aynı anda çözmeye çalışmak yerine, önce hangi taşın gerçekten taş olduğunu anlamak.
Kim bilir, belki de bazı tartışmalarda ilk yapılması gereken şey haklıyı bulmak değil, taşları pirinçten ayırmaktır.
Çünkü bazen mesele kimin haklı olduğu değildir.
Mesele, sofraya oturduğumuzda dişimize taş gelmemesidir.
Ve açıkçası hayatın bazı günlerinde bundan daha stratejik bir plan da gerekmiyor.